Verhalen van migrantenouderen verbinden generaties in Utrecht

Veel inwoners van Utrecht wonen al meer dan zestig jaar in de stad, maar zijn niet in Nederland geboren. Om hen beter te leren kennen, verzamelt Stichting De emigratie generatie hun levensverhalen. “Samen met geboren en getogen Utrechtenaren maakt deze groep het verhaal van de stad”, zegt Maaike Pheifer, directeur van Stichting De emigratie generatie. “Door hun verhalen door te geven, blijft een belangrijk stuk geschiedenis bewaard.”

De migrantenouderen waar de stichting mee werkt, kwamen in hun jeugd naar Nederland. Ze arriveerden alleen of met hun gezin uit landen als Spanje, Marokko, Suriname en China. Tijdens verhalenmiddagen, op basisscholen en op festivals vertellen de ouderen hun verhaal met thema’s als thuis, migratie, de kindertijd in het geboorteland en een nieuw bestaan in Nederland.

“Ons doel is om generaties te verbinden en te stimuleren dat kinderen in gesprek gaan met de vertelouderen”, zegt Maaike. “Tijdens onze lesprogramma’s op basisscholen kunnen ze vragen stellen en verwerken wat ze horen in een gedicht, tekening of andere creatieve uiting. Tijdens de laatste bijeenkomst in het vierdelige programma geven ze hun werk terug aan de vertellers door middel van een persoonlijke presentatie. Zo wordt ons erfgoed verteld, verbeeld en doorgegeven.”

De ontmoetingen zijn interactief: als de ouderen vertellen, delen de luisteraars spontaan hun eigen ervaringen. Maaike: “Studenten, jongeren en kinderen vertellen over hun ouders of grootouders. Soms ontdekken ze dat ze weinig weten over hun eigen familiegeschiedenis. De gesprekken openen deuren en stimuleren om daar thuis naar te vragen.” Volgens Maaike zijn de gesprekken belangrijk. “Utrecht is heel divers, maar mensen leven veel in hun eigen bubbel. Door deze ontmoetingen leren mensen elkaar kennen en kijken zij anders naar de mensen om hen heen.”

Ook is er een gevoel van urgentie: de eerste generatie migranten wordt ouder en hun geschiedenis is vrijwel nergens opgeschreven. De emigratie generatie organiseert daarom maandelijks een verhalenmiddag in buurthuis De Jager in Overvecht. De middagen zijn laagdrempelig en bezoekers mogen vrienden en familie meenemen. Ook gaan de vertelouderen langs bij verzorgingshuizen, zoals het Bartholomeus Gasthuis. “We werken altijd met een gespreksthema, zoals ‘welkom voelen’, ‘vrouw zijn’, ‘wat zat er in je koffer’ of ‘eten’. Mensen nemen een voorwerp mee dat daarbij past. Dat geeft een mooie ingang voor een gesprek.”

Er wordt geluisterd, gegeten en gedeeld. “Er gebeurt altijd iets bijzonders”, zegt Maaike. “Mensen vertellen over wat ze hebben meegemaakt en wat ze hebben achtergelaten. Vaak zit daar onverwerkte pijn achter. Er vloeien tranen, maar er wordt minstens zoveel gelachen. Omdat mensen veel raakvlakken ervaren, is het makkelijker om lastige ervaringen te delen.” Omdat er echt geluisterd wordt, ontstaat er een familiegevoel, zegt Maaike. “De ontmoetingen zijn veel meer dan een leuke activiteit.”

De stichting ontvangt geld van verschillende financiers, veelal kleine bedragen vanuit tijdelijke, projectmatige subsidies. Maaike: “Elk fonds heeft andere voorwaarden. Bovendien veranderen subsidieregelingen regelmatig en richten veel fondsen zich vooral op nieuwe initiatieven. Dat is frustrerend, omdat juist onze activiteiten inmiddels hun waarde hebben bewezen. De community heeft behoefte aan continuïteit.”

Toch ervaart Maaike bereidheid van beleidsmakers en fondsen om mee te denken. Ze zoekt actief het gesprek op en vraagt advies over subsidieaanvragen. “Om ervoor te zorgen dat we aan alle voorwaarden voldoen, check ik geregeld in bij de fondsen en houd ik de contacten warm. Fondsen staan daar voor open. Er is veel welwillendheid, maar je moet zelf het initiatief nemen.”

Van verschillende vertellers zijn inmiddels video’s en podcasts gemaakt. Zo bouwt Maaike aan een digitale verhalenbank die voor iedereen toegankelijk is, ook voor andere erfgoedorganisaties die de verhalen kunnen gebruiken. “Deze generatie zal er niet lang meer zijn, maar het werk is nooit af. Er blijven nieuwe mensen naar Nederland komen. Ook hun verhalen verdienen een plek.”