“Cultuur stoffeert je innerlijk”

“Wij willen overbrengen dat elk mens in waardigheid moet kunnen leven”, zegt medeoprichter en regisseur Laurens Umans. “Iedereen moet zijn talenten kunnen ontplooien en schepper zijn van cultuur. Oók mensen die in armoede leven.” Volgens Laurens wordt deze groep door hardnekkige vooroordelen nog vaak in een hoek gezet. “Deze mensen zouden lui zijn, alcoholist of niet willen werken. Terwijl het systeem vooral is ingericht voor mensen die kunnen lezen, schrijven en mondig zijn. Kun je dat niet, dan val je buiten de boot en word je vergeten.”

Laurens kwam met de schaduwkant van armoede in aanraking via Joseph Wresinski. Een Franse priester die streed tegen armoede en sociale uitsluiting. Wresinski zag cultuur als een fundamenteel mensenrecht. Door mensen hun talenten te laten ontwikkelen, krijgen zij een stem. “In armoede schuilt wanhoop, verdriet en eenzaamheid. In Nederland is dat niet altijd zichtbaar, maar achter veel voordeuren is de situatie schrijnend. Ik had geen idee wat er speelde, tot ik me erin verdiepte. De verhalen raakten mij recht in het hart. Ik wil mensen die in armoede leven een stem geven. Het publiek moet weten en voelen wat er gaande is in onze maatschappij.”

De nieuwste theaterproductie van Wresinski is ‘Schreeuw in de ruimte’, gemaakt met ouders wiens kinderen uit huis zijn geplaatst. Een ervaring die gepaard gaat met stress, woede, verdriet en wanhoop. “Bij de repetities zie ik mensen door een rouwproces gaan”, vertelt Laurens. “Daarna ontstaat er ruimte, rust en veerkracht en kunnen ze hun woorden vinden, zonder dat emoties de overhand nemen.”  

Om het complete verhaal te maken is er ook een rol voor Jeugdzorg. Volgens productieleider Sarah Steeman wordt dat gewaardeerd door het publiek. “Mensen vinden het belangrijk dat ook de stem van de hulpverlener wordt gehoord. Je ziet namelijk hoe niet alleen gezinnen, maar ook professionals worstelen met een systeem dat hen beperkt hun werk goed te doen.”

De verhalen laten zien dat complexe situaties, zoals een uithuisplaatsing, zelden eenvoudig zijn. “We horen kafkaëske verhalen waar je mond van openvalt”, zegt Laurens. “Wij wijzen niet met een beschuldigende vinger, maar leggen pijnplekken bloot en zetten mensen aan het denken.” Sarah vult aan: “We willen laten zien dat armoede een maatschappelijke verantwoordelijkheid is en niet alleen een individueel probleem. Mensen moeten de systemen herkennen die deze situaties in stand houden.”

De stichting gaat daarom in gesprek met beleidsmakers. Laurens: “Politieke standpunten kunnen het beleid kleuren. Daarom nodigen we ambtenaren, raadsleden en wethouders uit om te komen kijken en als mens te reageren. Dan ontstaan er gesprekken over hun gevoelens, hun mensbeeld en hoe zij naar het beleid kijken. Het is essentieel dat bestuurders de praktijk leren kennen en hoe het uitwerkt in het dagelijks leven.”

De stichting financiert haar producties grotendeels met projectsubsidies van landelijke fondsen. Verder doen bezoekers donaties en zijn er samenwerkingen met kerken. Sarah: “Inmiddels hebben we een eigen theater gebouwd in een voormalige fabriekshal. Dat is uitgegroeid tot een gemeenschap waar mensen samen koken, dansen, theater maken en elkaar helpen. Zo bouwen we aan een huis van cultuur voor mensen die daar geen toegang toe hebben.”

Sarah en Laurens beseffen dat theater armoede niet kan oplossen. Wel geeft het woorden aan thema’s die onuitgesproken blijven. Laurens: “Met onze voorstellingen geven we problemen een taal. Als mensen zich kunnen uitspreken, worden ze veerkrachtiger en ontstaat er een ontspanning. Van daaruit groeit hun waardigheid en zelfvertrouwen.” Na afloop gaan publiek en spelers met elkaar in gesprek. “Met theater kun je betekenis creëren, mensen optillen en verbinden. Je beleeft iets samen, praat na en gaat met een ander gevoel naar buiten. De verhalen leven in de mensen voort. Hierom is cultuur zo belangrijk. Het stoffeert je innerlijk.”