Democratisering van Erfgoedonderzoek
DEmocratisering van Erfgoedonderzoek
In 2025 startten Netwerk Levend Erfgoed, de Reinwardt Academie en de NWA-route Levend Verleden een gezamenlijke zoektocht naar democratischer onderzoek. Hoe kunnen we erfgoedonderzoek verder democratiseren? Wat zijn de barrières om te kunnen komen tot een meer inclusieve en productieve samenwerking tussen wetenschap en samenleving? Welke financieringsmodellen zouden een democratischer onderzoekspraktijk kunnen ondersteunen?
Waar schuurt het?
Onderzoek wordt vaak georganiseerd in vaste formats, met termen als impact pathways en theories of change. Daardoor raakt de menselijke kant van nieuwsgierigheid en samenwerking soms op de achtergrond.
Ook schuurt het op andere vlakken: onderzoekers hebben vaak meer zekerheid en een beter inkomen dan burgers of lokale partners, terwijl juist vertrouwen en gelijkwaardigheid de basis vormen voor samenwerking. Daarom verkennen we nieuwe manieren om onderzoek eerlijker, gelijkwaardiger en democratischer te organiseren.
Wat gaan we doen?
In de periode maart – juni 2026 maken we samen met twaalf samenwerkingen van makers, communities, onderzoekers en instellingen ruimte om nieuwe manieren van samenwerken en financieren te verkennen. Een belangrijk uitgangspunt van dit experiment is trust-based financiering: het beschikbare budget wordt gelijkmatig verdeeld over alle samenwerkingen, zodat iedereen vanuit een vergelijkbare positie kan bijdragen. Dit vraagt ook iets van de organisatie: ruimte geven aan de samenwerkingen om hun eigen experiment vorm te geven en bewust een deel van de controle loslaten.
We werken toe naar een concreet einddoel: op 1 juli 2026 willen we NWO een gezamenlijk advies overhandigen over hoe onderzoeksfinanciering anders kan worden ingericht, gebaseerd op jullie ervaringen, inzichten en experimenten. Niet vanuit één blauwdruk, maar vanuit de praktijk.
Wat is een Community of Change?
De Community of Change is een tijdelijke leer- en experimenteergemeenschap van samenwerkingen die actief zijn in erfgoedonderzoek. Binnen deze community onderzoeken we samen:
-
- hoe rollen en verantwoordelijkheden anders verdeeld kunnen worden;
- hoe besluitvorming gelijkwaardiger kan;
- hoe maatschappelijke kennis en academische kennis elkaar echt kunnen versterken.
- hoe financiering meer vertrouwen en ruimte kan bieden;
Het is geen subsidiecall, maar een gezamenlijk leerproces. We leren door te doen, met ruimte voor twijfel, frictie en nieuwe vormen van samenwerken. De opbrengsten gebruiken we om NWO te adviseren, op basis van jullie ervaringen en inzichten uit de praktijk.
Opbouw van het programma
1. Startbijeenkomst – vrijdag 13 maart 2026
Op 13 maart kwamen twaalf samenwerkingsverbanden samen bij RAUM in Utrecht voor de start van de Community of Change. In dit traject werken zij samen aan de vraag: hoe kunnen we onderzoeksfinanciering voor erfgoed democratischer organiseren? Een belangrijk uitgangspunt van dit experiment is trust-based financiering: het beschikbare budget wordt gelijkmatig verdeeld over alle samenwerkingen, zodat iedereen vanuit een vergelijkbare positie kan bijdragen. Dit vraagt ook iets van de organisatie: ruimte geven aan de samenwerkingen om hun eigen experiment vorm te geven en bewust een deel van de controle loslaten.
Verslag startbijeenkomst Community of Change:
-
Samen tot 10 tellen (Karen Hollewand, stuurgroeplid NWA route Levend Verleden)
- Samen werken we aan eerlijke financiering voor Erfgoedonderzoek (Linn, Jonathan en Asmara)
2. Experimenteerperiode – maart tot juni 2026
Na de start werken de samenwerkingen aan hun eigen experimenten. Dit kunnen kleine interventies zijn, nieuwe afspraken, andere rollen, alternatieve vormen van besluitvorming of financiering.
In deze periode voeren zij experimenten uit in hun eigen erfgoedpraktijk;
-
komen we als community tussentijds samen om te reflecteren;
-
delen we wat werkt, schuurt of vastloopt.
3. Eindbijeenkomst – 25 juni 2026
We sluiten af met een gezamenlijke bijeenkomst waarin we:
-
ervaringen en inzichten bundelen;
-
patronen en lessen formuleren;
-
samen het advies aan NWO aanscherpen.
Zo werken we stap voor stap toe naar een praktijkgericht en gezamenlijk gedragen advies over de democratisering van erfgoedonderzoek en onderzoeksfinanciering.
Deelnemers community of change
Stichting AMIK (Renzo Duin), Living Archiving/7 Hills Foundation (Martha Gallego, Ipek M. Sur), Archival Textures (Noah Littel, Tabea Nixdorff), Museum Sophiahof & Universiteit Leiden (Gerlov van Engelenhoven, Yanise Zijlstra), Zelfstandig erfgoedbeoefenaar (Steven Spannenburg), Erfgoed in Verbinding (Tim Huijgen- RUG & Michèlle Corbier-Kind – (Museum aan de A), Dikke Trui (Michiel Teeuw, Fiona van den Berg, Annelief Schipper), The How’s (Ria van Oosthout, Ellen Haasse), National Archaeological – Antropological Memory Management (Nifa Martis), Saxion Hogeschool & Erfgoedhuis Zuid Holland (Peter Jongste en Marloes Wellenberg), Counter Narratives (Jair van Nes, Nagila Muller), Dutch Hiphop Archive, Culture Capsule & Podiumkunst.net (Roderik Schouten, Sherlock Telgt, Miles Niemeijer), Wijk de Wereld (Karin Noeken)
Meer weten?
Verslag 26 juni 2025: Workshop (Hoe) maken erfgoedonderzoek democratischer?
Denk mee in het artikel: Democratisch erfgoedonderzoek: Hoe moet dat?
aansluiten bij dit traject?
Neem contact op met Linn Borghuis via linn@netwerklevenderfgoed.nl of met Jonathan Even-Zohar NWA route Levend verleden via jonathan.even-zohar@ahk.nl.