Proeftuin: METHODIEK EN IMPACT

 

Proeftuin Methodiek en Impact
Hoe maak je de kennis en maatschappelijke betekenis van erfgoedgemeenschappen zichtbaar, zonder dat je hun werkwijzen terugbrengt naar één definitie? Die vraag stond centraal bij de proeftuin Methodieken.

De proeftuin raakte de doelstelling van de erfgoedtour. Daarbij werd in de provincies Groningen, Friesland, Zeeland, Noord-Brabant en Limburg actief gezocht naar gemeenschappen en initiatieven die binnen de bestaande erfgoednetwerken nog onvoldoende zichtbaar zijn. Tijdens de tour werd eveneens duidelijk hoe veelzijdig het veld van levend erfgoed is. Denk aan verenigingen die tradities en ambachten doorgeven, maar ook aan buurtinitiatieven, kunstenaars en gemeenschappen die erfgoed inzetten voor ontmoeting, herkenning of emancipatie.

In de proeftuin onderzochten we waarom mensen zich met erfgoed bezighouden en wat zij ermee willen bereiken. Daaruit ontstond een model met verschillende erfgoedrollen. Dit model werd tijdens de erfgoedtour en regionale bijeenkomsten telkens opnieuw besproken en getest.

Herformulering van erfgoedrollen
Deelnemers vonden een herformulering waardevol, want de omschrijving van de oorspronkelijke rollen was te abstract. Ze overlapten en werden niet door iedereen herkend. Daarom werden de rollen teruggebracht tot vier categorieën:

-Bewaren en doorgeven
Tradities, rituelen, ambachten, sociale praktijken en verhalen in stand houden en overdragen.

-Vernieuwen en meebewegen
Erfgoed aanpassen, openbreken of vertalen naar nieuwe vormen en contexten.

-Verbinden en versterken
Erfgoed inzetten voor ontmoeting, sociale samenhang, emancipatie en gemeenschapskracht.

-Verbeelden en reflecteren
Erfgoed zichtbaar maken, interpreteren of bevragen met kunst, fotografie, taal, ontwerp, performance of storytelling.

De rollen zijn geen vaste etiketten; een initiatief kan verschillende rollen combineren, met één of twee rollen als zwaartepunt. Het model laat vooral zien wat gemeenschappen met erfgoed doen en wat ze willen bereiken. Zo wordt hun maatschappelijke betekenis beter bespreekbaar.

Wie lijkt op ons en wat kunnen we leren?
Tijdens de tour bleek er behoefte aan een praktische manier om kennis te delen. Deelnemers wilden kunnen vinden welke initiatieven vergelijkbaar werk doen en wat zij van elkaar kunnen leren. Daarom werd besloten het model te verbinden aan een digitale kaart.

Nicole van Dijk, Anouk Estourgie, Marieke Heemskerk van Social Solutions en Lecyca Curiel droegen bij aan de inventarisatie en toetsing van de kaart. Ook inzichten uit de erfgoedtour en regionale bijeenkomsten werden erin verwerkt. Uit een enquête bleek dat 64,2% van de organisaties de kaart vooral wil gebruiken om vergelijkbare groepen te vinden. Daarnaast wil 60,4 % de kaart gebruiken voor het uitwisselen van kennis en vaardigheden.

Digitale initiatievenkaart
Samen met softwarebedrijf Polder Knowledge werden het model en de gegevens verwerkt in een digitale initiatievenkaart: Overzicht Levend Erfgoed Initiatieven in Nederland. De kaart maakt de breedte van levend erfgoed zichtbaar en helpt gemeenschappen, erfgoedbeoefenaars, beleidsmakers en ondersteunende organisaties om elkaar te vinden. Het is nadrukkelijk een levend document: initiatieven veranderen en nieuwe praktijken ontstaan. Structurele aanvulling, redactie en actualisering zijn daarom essentieel. Alleen zo kan de kaart uitgroeien tot een toegangspoort tot de kennis en ervaring die binnen gemeenschappen wordt ontwikkeld en gedeeld.

Looptijd
De proeftuin ‘methodiek en impact’ is inmiddels afgerond en vond plaats van april 2025 tot en met maart 2026.

Wil je meer weten?

Neem contact met ons op via Nicole@netwerklevenderfgoed.nl.