Ferhalefjoer laat een oude traditie herleven: verhalen vertellen zoals we al duizenden jaren doen

Joodse verteltraditie

Het initiatief komt van verhalenvertellers Frank Belt, Ingrid Halfhide en Baukje Koolhaas en ontstond na een ontmoeting met verhalenverteller Shonaleigh Cumbers. “Door Shonaleigh kwam ik in aanraking met het Jiddische woord drut’syla: een verhalenverteller uit de Joodse verteltraditie”, vertelt Frank. “Hierbij worden verhalen van grootmoeder op kleindochter doorgegeven. Ze worden verteld vanuit een vrouwelijke perspectief en zijn ontstaan door de Joodse diaspora. Een traditie van honderden jaren oud.”

Veel van de laatste vertelsters zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog omgekomen in de kampen. Degenen die het overleefden wilden de verhalen daarna vaak niet meer vertellen, aldus Frank. “In Shonaleighs vroegste herinnering kwamen er rond etenstijd geregeld mensen binnen bij haar ouderlijk huis en vertelde haar oma ze een verhaal. Daarna was er een nazit. Shonaleigh zet de traditie nu online voort voor mensen van over de hele wereld. Voor ons werd het de basis voor Ferhalefjoer.”

Uitwisselen van verhalen en gedachten

Eens per maand is er op wisselende locaties een bijeenkomst in huiskamersetting, met een thema. Dat kan ‘water’ zijn, ‘uitpakken’ rond Sinterklaas of ‘maskers’ tijdens carnaval. Binnen het thema vertelt één van de vertellers een verhaal van zo’n twintig minuten. “Dat kan een persoonlijk verhaal zijn of een volksverhaal, sprookje of legende. Het moet bij de luisteraars een gevoel of herinnering uitlokken, zodat we er over kunnen napraten.”

De avond begint met het aansteken van een grote kaars in een lantaarn. Daarna begint Ferhalefjoer écht. Na het verhaal vertellen de bezoekers hun eigen ervaringen, gedachten of verhalen. Iets wat ze zelf hebben meegemaakt, geschreven of ooit hebben gehoord. “Het zijn geen zware, persoonlijke gesprekken. De avond is geen therapiesessie. Het zijn vooral anekdotes of gedachten die we delen.”

Ritueel en levend erfgoed

Het branden van de kaars is een ritueel, het doorgeven van de verhalen is levend erfgoed: samenzijn, delen, bezinnen en doorgeven. Niets van de avond wordt vastgelegd en elke bijeenkomst is anders, zegt Frank. “Het gaat ons puur om de orale overdracht. Mobiele telefoons staan uit en we zijn met aandacht onder elkaar.”

Gemiddeld komen er zo’n twintig mensen naar een avond, waarvan de meesten vijftigplus. Ferhalefjoer voorziet voor de deelnemers in een behoefte: verbinden. “Vertellen is bij ons geen podiumkunst, het is een gemeenschapsvorm. Het delen van verhalen, gedachten en ervaringen brengt ons dichter bij elkaar. Mensen kunnen zich herkennen in het verhaal van een ander, en haken daar op aan. Een verhaal kan ook herinneringen oproepen, of lokt een emotie uit. Op een verhalenavond mag het allemaal gebeuren.”

Vertellen in twee talen

De verhalen worden verteld in twee talen: Nederlands en Fries. Frank: “Vertellen is een zaak van je hart. Emoties kun je het beste overbrengen in je eigen taal. De kracht van de avonden is wanneer een verhaal echt binnenkomt. Zoals die keer toen ik vertelde hoe mijn vader naar eten zocht tijdens de Hongerwinter. Als het stil wordt in de groep, merk je dat wat we doen betekenis heeft.”

Deelnemen aan Ferhalefjoer is gratis en consumpties zijn voor eigen rekening. Wie wil kan een vrijwillige bijdrage doen. “We kregen een kleine subsidie van de gemeente Harlingen, maar verder draait de avond op betrokkenheid en inzet van onze vrijwilligers”, zegt Frank. “Het is heel laagdrempelig en de deur staat voor iedereen open.”

Voorzichtig denken de verhalenvertellers over groei en samenwerkingen. “We zijn een kleine organisatie en nog maar net begonnen. We willen in de toekomst meer verbinding zoeken tussen generaties en uitbreiden naar andere plekken. Maar zo ver zijn we nog niet.”

Kijk voor meer informatie op ferhalefjoer.nl.