Inspraakmodel
Hoe zorg je ervoor dat erfgoedgemeenschappen niet alleen worden gehoord, maar ook invloed hebben op beleid? Netwerk Levend Erfgoed en De Bruggenbouwers ontwikkelden hiervoor een participatiemodel. Het helpt erfgoedgemeenschappen, gemeenten en provincies om beter samen te werken. 

Veel erfgoedgemeenschappen en intermediairs zijn veel tijd kwijt aan vergunningen, subsidies en verantwoording, terwijl zij grotendeels op vrijwilligers draaien. Minder bekende groepen weten bovendien niet altijd de weg naar de overheid te vinden en voelen zich niet gezien. Zo sluiten beleid en praktijk niet altijd op elkaar aan. Om die kloof te verkleinen, werkte NLE samen met De Bruggenbouwers. Zij helpen overheidsorganisaties om de stem van inwoners en ondernemers een vaste plek in beleid te geven.

Het participatiemodel
Erfgoedorganisaties komen bij gemeenten vaak met praktische vragen: ‘Hoe vind ik vrijwilligers?’, ‘Waar vraag ik subsidie aan?’ of ‘Heb ik een vergunning nodig?’. Het participatiemodel helpt gemeenten en provincies om beter op zulke vragen te anticiperen. Het werkt als een overzichtelijke menukaart met een keuzemenu: per situatie bepaal je wie je betrekt, wanneer, hoe en hoeveel invloed mensen hebben.

Tegelijkertijd helpt het erfgoedinitiatieven en intermediairs om een volwaardige gesprekspartner te zijn. Het model is geen blauwdruk, maar een flexibel keuzemenu dat ruimte laat voor lokale verschillen.

Erkenning en vertrouwen 
De ontwikkeling van het model draaide om de vraag: onder welke voorwaarden kan participatie tussen erfgoedgemeenschappen en formele organisaties werkelijk gelijkwaardig zijn? Gesprekken met erfgoedbeoefenaars, intermediairs en overheden en onderzoek naar participatie laten zien dat goede samenwerking begint met erkenning en vertrouwen. Ook moet vooraf duidelijk zijn wat deelnemers kunnen beïnvloeden: wat gebeurt er met hun inbreng en welke zeggenschap hebben zij?

Contact maakt verschil 
Een behoefte die steeds terugkwam: weten wie je kunt bellen of mailen met een vraag. Ook gemeenten willen op hun beurt groepen bereiken die zij nog minder goed kennen. Een vaste contactpersoon binnen een gemeente of provincie kan daarom veel betekenen: meedenken, doorverwijzen en uitleggen waar mensen terechtkunnen.

Het keuzemenu biedt algemene informatie over onder meer subsidies, vergunningen en participatie, aangevuld met lokale informatie: wie is het aanspreekpunt en wat gebeurt er met de inbreng?

De aanpak is getest in Eindhoven en Zeeland. In Eindhoven werd met de gemeente gewerkt aan een netwerk voor levend erfgoed. Gesprekken met onder meer cultuur en vergunningen lieten zien dat levend erfgoed vaak niet binnen één gemeentelijke afdeling past. In Zeeland is gesproken met lokale erfgoedbeoefenaars en samengewerkt met Erfgoed Zeeland. Daaruit bleek opnieuw hoe belangrijk intermediaire organisaties zijn: zij kennen het veld en kunnen de afstand tussen overheid en gemeenschap verkleinen.

Beleid dat aansluit 
De volgende stap is om het model onderdeel te maken van het dagelijks werk van gemeenten en provincies. NLE werkt daarom, met ondersteuning van De Bruggenbouwers, aan implementatie bij verschillende gemeenten. In Eindhoven en Helmond wordt onderzocht hoe het model op gemeentelijke websites en in beleid en uitvoering kan worden gebruikt.

Ook het vergunningenatelier van NLE sluit hierbij aan. Waar het participatiemodel gaat over samenwerking en invloed, onderzoekt het vergunningenatelier hoe regels beter kunnen aansluiten op de praktijk van levend erfgoed. Beide trajecten werken zo aan hetzelfde doel: beleid dat beter aansluit bij de mensen die levend erfgoed maken, beoefenen en doorgeven. Vanuit de Bestuurlijke Afspraken Cultuurbeoefening worden ze gezamenlijk verder ontwikkeld en duurzaam verankerd.

Samen werken aan een nieuwe praktijk 
Door onderzoek, praktijkervaring en implementatie te verbinden, groeit een werkwijze waarin inspraak kan uitgroeien tot invloed. Zo ontstaat beleid dat beter aansluit bij de praktijk en voelen erfgoedgemeenschappen zich gehoord, erkend en betrokken bij besluiten die hen raken.

Het keuzemenu is daarmee meer dan een praktisch hulpmiddel: het nodigt uit tot anders samenwerken. Niet vanuit de vraag hoe erfgoedgemeenschappen kunnen aansluiten bij beleid, maar hoe beleid beter kan aansluiten bij de mensen die levend erfgoed dagelijks vormgeven.