Jong, oud, arm en rijk: een wijk maak je samen.

Levend erfgoed ontstaat niet alleen in musea, maar vooral daar waar mensen elkaar ontmoeten: op straat, op het plein en in de buurt. Intermediaire organisaties zorgen ervoor dat lokale verhalen een plek krijgen binnen cultuur en beleid, zodat ze niet verloren gaan. Zo wordt erfgoed zichtbaar, toegankelijk en dichtbij gebracht.

In Amsterdam Noord verbindt theatermaker Céline Hoex oude en nieuwe bewoners door community art.

Amsterdam-Noord verandert in hoog tempo. Waar jarenlang vooral arbeiderswoningen het straatbeeld bepaalden, worden nu moderne appartementen en luxe woontorens gebouwd. Nieuwe mensen trekken naar de wijk, terwijl oorspronkelijke bewoners vertrekken. Vaak noodgedwongen: voor hen is wonen in de wijk financieel niet meer haalbaar. Gentrificatie legt de verschillen tussen arm en rijk in de stad duidelijk bloot.

In het bruisende stadsdeel zijn de veranderingen goed voelbaar. “Jarenlang was Noord het ondergeschoven kindje van Amsterdam, met veel wijkproblematiek en goedkope, slecht onderhouden woningen”, vertelt Céline. “Nu de wijk gewild is, trekken mensen uit het centrum hiernaartoe. Oude bewoners voelen zich niet altijd meer thuis en ervaren dat hun plek wordt ingenomen.”

In de wijk probeert Céline bewoners met verschillende culturele achtergronden of leefomstandigheden te verbinden. Met haar stichting Nest Noord ontwikkelt ze sociaal-artistieke projecten waarin buurtbewoners samen theater maken, zingen, dansen en verhalen delen. Om een band tussen oude en nieuwe bewoners op te bouwen, maakt Nest Noord voorstellingen om het verhaal van de wijk te vertellen. “Door middel van workshops, repetities en gesprekken die wij organiseren, leren mensen elkaar kennen en raken ze in gesprek.”

Stap voor stap ontstaat de gezamenlijke productie Rollatorrap, waarbij jongeren een belangrijke rol spelen. Dat is een uitdaging, aldus Céline. “Jongeren uit Noord komen niet vanzelfsprekend in aanraking met kunst en cultuur. Theater is ook niet bepaald hot bij deze groep. Via scholen, jongerencentra en via-via is het gelukt om tien jonge deelnemers te vinden. Samen met oudere buurtbewoners maken zij muziek, dansen, rappen en spelen toneel rond het thema ‘versnellen en vertragen’. Ook een koor doet mee, waardoor uiteindelijk zo’n tachtig bewoners uit Noord bij het project betrokken zijn.”

Bij de start van het maakproces ziet Céline de deelnemers eerst nog voorzichtig binnenkomen. Mensen kennen elkaar nauwelijks, terwijl ze dicht bij elkaar wonen. Gaandeweg herkennen ze zichzelf in elkaars verhalen en ontstaat er contact. “Mensen openen zich en komen in hun kracht te staan. Ze vinden het leuk om met de buren iets te maken.” Elke voorstelling geeft Céline veel bijvangst. “Het zelfvertrouwen groeit en er ontstaan contacten tussen buurtgenoten die elkaar na afloop blijven opzoeken.”

In een wijk die sterk verandert, is niet iedereen direct enthousiast over een nieuw initiatief. “Sommige bewoners reageren terughoudend. Die voorzichtigheid begrijp ik goed: er zijn veel initiatieven die proberen om verbinding tot stand te brengen, maar niet alles sluit even goed aan bij de behoefte. Het is daarom belangrijk om de tijd te nemen om mensen te leren kennen en samen op onderzoek uit te gaan.” De veranderingen in Noord hebben sporen nagelaten. Mensen kijken daarom de kat uit de boom. Als het lukt om vertrouwen te winnen voel je verzachting, zegt Cécile. “Mensen voelen zich gezien en gehoord; dat is het belangrijkste.”

Célines ambitie is om Nest Noord nog steviger verankeren in de wijk. Vanuit het stadsdeel is er al belangstelling, vertelt ze. “Mensen uit het gemeentehuis zijn naar mijn voorstelling komen kijken. Die actieve houding is fijn. Want beleidsmakers weten niet altijd wat er speelt.” Nest Noord ontving een tweejarige bijdrage van het Fonds voor Cultuurparticipatie en vraagt daarnaast projectsubsidies aan, onder meer bij het Amsterdams Fonds voor de Kunst. De samenwerking met welzijnsorganisatie Dock wordt in de toekomst verder uitgebouwd.

“We willen allebei langdurig bijdragen aan een sterke wijk en maatschappelijke problematiek aanpakken. We onderzoeken nu hoe we onze kennis en middelen kunnen bundelen en werken aan een meerjarenplan met structurele, gemengde financiering.” Ook samenwerkingen met andere partners staat op de agenda. “In deze wijk, die voortdurend in beweging is, maken kleine bewonersinitiatieven het verschil. Alle organisaties hebben daarvoor geld nodig. Dus ik hoop dat we meer kunnen klaarspelen door de handen ineen te slaan.”

Proeftuinen

Met de proeftuinen van het Netwerk Levend Erfgoed werken we actief aan de zichtbaarheid, impact en betekenis van levend erfgoed.

Ontwikkeling

De ontwikkeling van het Netwerk Levend Erfgoed (NLE) is een belangrijke stap in het versterken van het brede erfgoedveld.

CONTACT

Tijdens de kwartiermakersfase (2024-2026) zijn Linn Borghuis en Nicole van Dijk de gezichten van het Netwerk Levend Erfgoed.