Democratisering van Erfgoedonderzoek
DEmocratisering van Erfgoedonderzoek
In 2025 startten Netwerk Levend Erfgoed, de Reinwardt Academie en de NWA-route Levend Verleden een gezamenlijke zoektocht naar democratischer onderzoek. Hoe kunnen we erfgoedonderzoek verder democratiseren? Wat zijn de barrières om te kunnen komen tot een meer inclusieve en productieve samenwerking tussen wetenschap en samenleving? Welke financieringsmodellen zouden een democratischer onderzoekspraktijk kunnen ondersteunen?
Waar schuurt het?
Onderzoek wordt vaak georganiseerd in vaste formats, met termen als impact pathways en theories of change. Daardoor raakt de menselijke kant van nieuwsgierigheid en samenwerking soms op de achtergrond.
Ook schuurt het op andere vlakken: onderzoekers hebben vaak meer zekerheid en een beter inkomen dan burgers of lokale partners, terwijl juist vertrouwen en gelijkwaardigheid de basis vormen voor samenwerking. Daarom verkennen we nieuwe manieren om onderzoek eerlijker, gelijkwaardiger en democratischer te organiseren.
Wat gaan we doen?
In de periode maart – juni 2026 maken we samen met jullie ruimte voor andere manieren van werken in erfgoedonderzoek: gelijkwaardig, relationeel en geworteld in de praktijk. Dit doen we door het opzetten van een Community of Change: een tijdelijke leer- en experimenteergemeenschap van samenwerkingen in het erfgoedveld.
We werken toe naar een concreet einddoel: op 1 juli 2026 willen we NWO een gezamenlijk advies overhandigen over hoe onderzoeksfinanciering anders kan worden ingericht, gebaseerd op jullie ervaringen, inzichten en experimenten. Niet vanuit één blauwdruk, maar vanuit de praktijk.
Wat is een Community of Change?
De Community of Change is een tijdelijke leer- en experimenteergemeenschap van samenwerkingen die actief zijn in erfgoedonderzoek. Binnen deze community onderzoeken we samen:
-
- hoe rollen en verantwoordelijkheden anders verdeeld kunnen worden;
- hoe besluitvorming gelijkwaardiger kan;
- hoe maatschappelijke kennis en academische kennis elkaar echt kunnen versterken.
- hoe financiering meer vertrouwen en ruimte kan bieden;
Het is geen subsidiecall, maar een gezamenlijk leerproces. We leren door te doen, met ruimte voor twijfel, frictie en nieuwe vormen van samenwerken. De opbrengsten gebruiken we om NWO te adviseren, op basis van jullie ervaringen en inzichten uit de praktijk.
Opbouw van het programma
1. Startbijeenkomst – vrijdag 13 maart 2026
We starten met een eendaagse bijeenkomst waarin we kennismaken met de deelnemende samenwerkingen;
-
verkennen hoe jullie erfgoedonderzoek vormgeven;
-
de belangrijkste knelpunten en vragen ophalen;
-
samen dagdromen over wat er anders zou moeten;
-
gezamenlijk ruim €40.000 aan experimenteergeld beleggen in de samenwerkingen;
-
afspraken maken over hoe we de experimenten volgen en delen.
De bijeenkomst is zeker geen conferentie, maar een werkplaats: open, onderzoekend en gericht op gezamenlijk leren.
2. Experimenteerperiode – maart tot juni 2026
Na de start werken de samenwerkingen aan hun eigen experimenten. Dit kunnen kleine interventies zijn, nieuwe afspraken, andere rollen, alternatieve vormen van besluitvorming of financiering.
In deze periode:
-
voeren jullie experimenten uit in jullie eigen praktijk;
-
komen we als community tussentijds samen om te reflecteren;
-
delen we wat werkt, schuurt of vastloopt.
3. Eindbijeenkomst – juni 2026
We sluiten af met een gezamenlijke bijeenkomst waarin we:
-
ervaringen en inzichten bundelen;
-
patronen en lessen formuleren;
-
samen het advies aan NWO aanscherpen.
Zo werken we stap voor stap toe naar een praktijkgericht en gezamenlijk gedragen advies over de democratisering van erfgoedonderzoek en onderzoeksfinanciering.
Wie zoeken we?
Samenwerkingen op het gebied van erfgoedonderzoek tussen kennisinstellingen en maatschappelijke partijen die open staan om samen met elkaar, en met andere samenwerkingen, te onderzoeken hoe het anders kan. Geen projectplan nodig, juist openheid en onzekerheid horen erbij.
Meedoen?
Meld je vóór 20 februari aan door het bijgevoegde formulier in te vullen met een korte beschrijving, óf door een korte video (max. 5 minuten) te maken en deze per mail te sturen naar: linn@netwerklevenderfgoed.nl
- Uit wie bestaat jullie samenwerking?
- Wat voor erfgoedonderzoek voert de samenwerking uit, of wil het gaan uitvoeren?
- Wat maakt jullie trots op deze samenwerking?
- Wat zijn de belangrijkste problemen waar jullie in de samenwerking mee te maken hebben?
- Wat voor ideeën hebben jullie over wat er zou moeten veranderen in het stelsel van onderzoeksfinanciering om deze problemen op te lossen?
Meer weten?
Verslag 26 juni 2025: Workshop (Hoe) maken erfgoedonderzoek democratischer?
Denk mee in het artikel: Democratisch erfgoedonderzoek: Hoe moet dat?
aansluiten bij dit traject?
Neem contact op met Linn Borghuis via linn@netwerklevenderfgoed.nl of met Jonathan Even-Zohar NWA route Levend verleden via jonathan.even-zohar@ahk.nl.